Thứ Bảy, 1 tháng 12, 2012
Thứ Năm, 15 tháng 11, 2012
Bài của năm trước: Bước chân trần trên than hồng cuộc lữ.
| Bước chân trần trên than hồng cuộc lữ… | for everyone |
Bước chân trần trên than hồng cuộc lữ…
Lãng Hiển Xuân
Cũng là một người chơi và sống trong môi trường của giới làm nghệ thuật ở Huế, nhưng ngay từ lần gặp đầu tiên, hắn đã nhảy vào trong trí nhớ của tôi rồi ngồi luôn ở trong đó. Mặc dù trong hơn chục năm qua hắn vẫn đang lầm lũi bước đi trên đám than hồng của cuộc lữ thứ đời hắn…Có người bảo đó chỉ là một cuộc đào thoát quá khứ, nhưng với tôi, đó chính là một cuộc dấn thân thực sự của con người nghệ sĩ rất đương đại ở trong hắn. Cũng trong cuộc lữ ấy, từ là một Tuấn điêu khắc tự nhiên trở thành thằng Tuấn “nghiện”, rồi đang trong cuộc lang thang hắn lại bỗng nhiên thành Tuấn Sư trong sự ngỡ ngàng của bạn bè….rồi một ngày kia, sau cuộc triển lãm “A! Bụt…!” hắn lại trở về thành “Gã họa sĩ” Tuấn…và tiếp theo là một chuỗi…những ngày lao động nghệ thuật miệt mài trên mảnh đất Kinh Đô cũ…
Dấn thân…
Vừa tốt nghiệp trường ĐH Mỹ thuật “Yết Kiêu”, hắn đã được tham gia vào nhóm làm tượng đài lớn nhất Việt Nam
Nhưng cuộc đời đâu chỉ có thế…Bởi ngay cả trong những cuộc chơi mà độ khoái của cảm giác có lên tới ngút ngàn tận mây xanh đi chăng nữa thì con người ta vẫn cứ rơi vào ngõ cụt khi vẫn chưa hiểu được ý nghĩa và mục đích của cuộc sống! Mọi sự vay mượn từ bên ngoài để tạo một cảm giác và hứng thú sáng tạo đều không thể giải quyết hết được những khát khao thao thức về thực tại của một con người nghệ sĩ đích thực. Chính điều này cũng đã làm cho không biết bao nhiêu người làm nghệ thuật hiện nay bị rơi vào trong những bế tắc của sự sáng tạo, để rồi từ đó sa vào đủ mọi vòng xoáy khác của cuộc đời với những ngộ nhận không thể vùng thoát ra được. Cũng đang ở trong vòng xoáy ấy với những ám ảnh thường trực của cái chết, hắn chợt nhận ra, cái môi trường mà hắn đang ngập ở trong đó cũng chính là thủ phạm đang trói buộc tâm hồn nghệ sĩ của hắn.
Rồi như là một sự tình cờ tiên định, hắn lướt qua Huế, xứ sở của cơ man là những ngôi chùa cổ kính, những đền đài lăng tẩm trầm mặc…chợt nhiên đã làm hắn tỉnh thức. Quẳng lại phía sau lưng tất cả những xa hoa bụi bặm, những khẩu quyết của giới giang hồ nghệ sĩ Hà thành, những phút phá đời trong quằn quại men tiên…hắn xuống tóc vào chùa…Đi Tu!
Chùa trên núi…và sự cô đơn “tuyệt đối”!?
Thuở sơ khai con người đã phải luôn đối diện với sự sợ hãi và chẳng bao giờ biết sự sợ hãi ấy bắt nguồn từ đâu. Dù đến bây giờ khi khoa học kỹ thuật đã phát triển đến mức chinh phục được cả không gian vũ trụ nhưng sự sợ hãi nguyên thủy ấy vẫn còn nguyên đó trong mỗi bản thể nhân loại này. Chỉ có những ai đã từng thực sự đối diện với cái chết, đã từng vật vã với nó và còn phải có mang trong mình một chút nền tảng triết lý sống nào đó mới nhận chân được sự sợ hãi ấy. Phải chăng do nhân duyên thiên định hay vì lý do nào khác nên khi hắn xuống tóc vào chùa đi tu mới được mang vào mình cái Pháp danh Chơn Mỹ!
Hồi ấy, Huyền Không Sơn Thượng, một cái chùa cheo leo trên núi Chầm đã lưu dấu những tháng ngày hắn thực sự vật vã sống, vật vã tồn tại, vật vã cô đơn, vật vã đối diện với bản nguyên của chính mình. Chẻ củi nấu cơm, đói ăn khát uống, lao động cật lực ở một nơi khá hoang sơ và ở trong giáo pháp mà việc ăn thì một ngày chỉ được ăn có một bữa đúng Ngọ của dòng tu chùa này. Chưa hết, những lúc sau buổi kinh tối, trở về với cái cốc vắng nhỏ bé trong khu rừng núi tịch mịch, nằm đối diện với bóng tối, đối diện với những cơn vật vã của tháng ngày vung vít luôn đeo bám để lôi kéo hắn…Rồi trong từng khoảnh khắc, cái chết lại ùa đến dụ dỗ hắn trong một sự cô đơn đến cùng cực. Đã có lúc hắn muốn bỏ cuộc bởi còn thỉnh thoảng bắt gặp đâu đó, ngay cả ở trong chùa, những điều thị phi mà dưới chân núi kia đầy rẫy. Nhưng khi bắt đầu vào thiền và đối diện với chính mình, dù đang ngồi trong bóng tối, lấy ánh sáng của đạo để soi và để đối thoại thì hắn lại nhận ra thêm được chân lý để mà đi tiếp.
Hắn kể với tôi, dù đã bao lần trải qua những cuộc tàn phá thân xác của mình, nhưng trong một lần đi khất thực giữa trời buổi trưa nắng nóng mà vẫn phải đi chân trần, một người dân ăn vận đàng hoàng sạch sẽ đến “cúng dường” cho hắn, người đó làm thủ tục lễ bái quá lâu đã làm cho đôi chân trần của hắn bỏng rát trên đường nhựa mà hắn vẫn không hề dám nhúc nhích. Phải chăng đó mới chính là hạnh phúc của người học đạo!?
Những tháng ngày tu tập ở trên chùa Huyền Không ấy, một đôi lần hắn cũng được làm tượng, cái nghề mà hắn đã yêu thích từ thuở nào. Nhưng những cái đôi lần ấy cũng chỉ là một trong những khoảnh khắc hiếm hoi trong hành trình tu tập của hắn. Dù bức tượng đã lên trên mẫu đất rất đẹp nhưng rồi cũng chẳng lưu lại được ấn tích bởi sự vô thường trong thế giới quan khi ở tại chùa lúc đó. Hình như ảnh của bức tượng ấy cũng có được lưu ở đâu đó trong chiếc máy ảnh của một người bạn của hắn.
Sự trở về, hay khởi đầu của một hành trình khác!
“Cần phải đủ cô đơn để sáng tạo…” ai đó đã nói như vậy! Để đánh dấu cuộc trở về, hắn và họa sĩ Phan Hải Bằng đã làm một cuộc triển lãm tranh sơn mài chung mang tên “Song Nam
Cuộc trở về của hắn đã được Sư phụ Minh Đức Triều Tâm Ảnh buông bằng câu: “Con đến minh bạch và con đi cũng minh bạch. Thầy rất hài lòng vì con”.
Huế vào Thu 2011
LHX
Chủ Nhật, 11 tháng 11, 2012
Phải chăng, mỗi chúng ta ai cũng có một CỤC ĐÁ ở trong đầu!?!?
ĐIÊN CHỮ
Buổi chiều vàng đục, mưa lay bay, gió lất phất. Thỉnh thoảng có chiếc xe hơi chạy qua con lộ dẫn vào thành phố. Tiếng máy phóng thanh trên mấy trụ đường vọng lại khi tục khi đoạn...
Con chó vàng gầy ốm từ đâu đó chạy về nằm soải trước cửa, thè lưỡi, thở; những hạt mưa bụi dính lưa thưa trên lông không đủ ướt.
- Quăng cục đá ra ngoài! Quăng cục đá ra ngoài!
Tiếng người đàn ông từ bên trong vọng ra. Con chó giật mình bỏ chạy. Đến cổng ngoài, nó quay đầu lại, vẫy đuôi, ngơ ngác. Hồi lâu, con chó vàng đủng đa đủng đỉnh đi vào, đứng yên, nhìn lơ ngơ qua cửa. Có lẽ là thấy chẳng có gì nguy hiểm, nó lại nằm xuống, thè lưỡi, thở...
- Quăng cục đá ra ngoài! Quăng cục đá ra ngoài!
Con chó vàng lại hối hả vọt chạy, vòng vào căn nhà bên sau. Gần cánh cửa, bên ảng nước, một người đàn bà trẻ, tóc ngắn, vận chiếc áo cánh bông nội hoá đang giặt áo quần trong chiếc thau nhôm; vòi nước được mở ra từ chiếc bể cạn đậy bằng hai tấm tôle, tiếp giáp là bức tường vôi xám cao ngút mắt. Mây mỏng bàng bạc cả trời. Hình như có tiếng thở dài rất khẽ của thiếu phụ hoặc là tiếng xào xạc của lá bởi luồng gió nhẹ vừa thoảng qua. Thiếu phụ lấy vạt áo dụi mắt, những sợi tóc mai vương rối loạn trên gò má xanh. Con chó vàng đứng đó đã lâu, lặng lẽ, bây giờ nó bước tới lấy đầu dụi dụi bên lưng thiếu phụ.
- Đi ra.
Thiếu phụ quát khẽ, lấy cùi chỏ hất đầu chó rồi đứng dậy, nghiêng chân đá con chó một phát! Chó kêu ăng ẳng, ngơ ngác một hồi rồi cong đuôi chạy ra lối cũ. Một nhà sư trạc ngoại tam tuần, to lớn, da ngăm đen, khoác chiếc y màu hung sẫm, bước vào với những bước dài. Con chó vàng lại thụt lùi vào cửa, gầm gừ...
- Chà! Sư! Thiệt là lâu ngày!
Tiếng nói loáng thoáng niềm vui. Thiếu phụ rửa vội tay rồi đứng lên, nụ cười duyên dáng làm cho đôi má xanh chợt ửng hồng. Nhà sư đứng dựa bên ngoài cánh cửa, bát mang trên vai, mưa lấm tấm từng hạt bụi trên y. Con chó vàng đưa mũi hửi đôi chân đất lấm bùn của khách lạ.
- Chào chị! Hai cháu đi đâu cả mà không thấy hở chị Hạc?
Thiếu phụ mang ra chiếc ghế đẩu đặt dưới hiên, dáng dấp nhanh nhẹn và dịu dàng.
- Các cháu bị bà ngoại bắt cóc hết rồi sư ạ! - Tiếng nói, hơi thở, ánh mắt của thiếu phụ như xoắn vào nhau - Mời sư ngồi. Ngồi tạm đây một chút cái đã. Chà! Bả nói, bọn bây có nuôi nổi cháu tao không, nhà quê cơm liền kiềng, cá lang cang mà còn có chất cám, chất đạm, bảo đảm săn thịt, chắc xương đó nghe! - Thiếu phụ cười nhỏ - À, nhà sư đi đâu mà chẳng có dù, có áo chi hết trơn hết trọi vậy?Nhà sư ngồi xuống ghế, tháo bát để trên chân, tiếng nói ồm ồm như lệnh vỡ:
- Anh Hạc trở bệnh bao lâu rồi chị?
- Dạ, đâu chừng mươi hôm - Thiếu phụ thở ra, ngồi ghé nơi bục cửa, mắt nhìn ra xa: một cây đầy hoa tím đong đưa đầu ngõ; trời u ám, vàng đục; con chó từ đâu đó trở về nằm lặng lẽ ởõ bên chân - Từ hồi năm ngoái tưởng đâu là lành hẳn luôn, ai ngờ!
Tiếng máy phóng thanh từ đường vọng lại... bội thu, năng suất, vượt kế hoạch, vượt chỉ tiêu... Một cơn gió gỡ hai ba chiếc lá vàng ném xuống sân trước. Hai con chim mỏ đỏ sà xuống vườn hoa. Thiếu phụ ngồi ôm gối. Hình như trên mặt nàng có rây một lớp bụi thời gian, vàng xanh và mệt mỏi...
- Quăng cục đá ra ngoài! Quăng cục đá ra ngoài!
Tiếng người đàn ông lại vọng ra, rõ mồn một.
- Đó, đó! Thiếu phụ nhìn nhà sư - Chẳng biết cái cục đá nào mà ảnh đòi quăng miết!
Nhà sư nhíu mày. Có tiếng gà gáy ở xa xa, tiếng xe động cơ nổ rồi sau đó, tiếng chuông nhà thờ đổ hồi. Mưa lay bay, trời mát dịu.
- Anh Hạc có nhớ chi không chị?
Có cái gì long lanh trong mắt của người thiếu phụ.
- Hôm bà ngoại lên, thiệt lâu ảnh mới nhớ. Má, má, quăng cục đá ra ngoài!
Thiếu phụ cười khẽ, man mác, xoa xoa hai cánh tay để trần, gầy guộc trắng.
- Mấy lúc này sư ở đâu?
- Dạ, lúc này ít đi đâu được. Từ hồi về quê đến giờ chỉ có việc cuốc đất trồng khoai, trồng rau thôi; lại có phụ thêm cái nghề trồng thuốc nam. Bệnh nhân họ quẩn bên chân chị ạ. Vả lại, giấy tờ, xe cộ...
- Dạ, hèn gì lúc này trông sư như ông lực điền, hồi xưa nho nhã...
Nhà sư cười dòn:
- Tôi mà nho nhã... Hồi ở Đại học Vạn Hạnh, quý vị đã không chọc ghẹo tôi là ông nhà quê một cục, một hòn đó sao?
Thiếu phụ cũng cười:
- Nhưng sư được mọi người tin cậy. Kính mến và tin cậy. Ngay chính anh Hạc, ảnh điên vì chữ nghĩa, nhưng hễ cứ gặp sư, anh lại tỉnh.
- Tỉnh chút ít rứa thôi! Nhà sư lắc đầu - cái bệnh ấy... khó lắm!
- Ảnh nói - Một câu hỏi, không giải mã được, đã điên rồi, huống hồ lại trùng trùng câu hỏi. Ôi, nhức cái đầu quá, nhức cái đầu quá!
- Tôi hiểu, tôi biết! - Nhà sư gật đầu nhẹ.
- Anh Hạc nói, quăng được một cục, cuộc đời lại nhét vô thêm hai cục, ba cục. Giải quyết được một câu hỏi, cuộc đời lại tròng thêm trăm câu hỏi, ngàn câu hỏi...
- Tôi hiểu, tôi biết!
Nhà sư lại đáp như cái máy, nhưng bây giờ lại có vẻ đăm chiêu, ba vệt nhăn cắt ngang vầng trán thấp. Có người khoác tơi bị thập thò bên ngoài cánh cửa, con chó vàng chồm ra, sủa inh ỏi.
- Quăng cục đá ra ngoài! Quăng cục đá ra ngoài!
Nhà sư nói:
- Chị cho phép tôi lên thăm Hạc...
- Sư có việc gì đâu mà vội. Một thân, một mình. Biết vậy, hồi xưa tôi cũng đi tu quách, giải thoát cái sự đời!
- Hồi xưa, ai cũng nói hồi xưa! - Nhà sư cười thành tiếng - Hồi xưa thì ai cũng dại, hồi nay thì ai cũng khôn!
Thiếu phụ nói như nguýt sau đuôi mắt:
- Thôi mà sư, nhạo chi tội!
- Ai cũng nói, giá mình được bắt đầu lại, giá mình được chọn lựa lại, sắp đặt lại, chị có thấy thế không?
- Dạ, thấy chứ, thấy mà cũng chịu. Lỡ rồi!- Mà ví dầu có chọn lựa lại thì một lúc nào đó, người ta cũng nói rằng, không, vậy là không được, phải bắt đầu lại, phải lựa chọn lại nữa. Hoá ra ai cũng có hai ba cuộc đời chứ không phải một!
Nhà sư nói như có nụ cười trong ánh mắt.
- Dạ! Nếu hồi xưa ai mà nói vậy chắc tôi không tin. Tưởng rằng nó sẽ khác đi!
Giọng thiếu phụ như cơn gió heo may, thoảng lạnh rồi xa!
Im lặng.
- Thế ra chị vẫn còn băn khoăn về cái gọi là mệnh số đời người! Lẽ ra chị phải thấy rồi chứ!
Thiếu phụ ra chiều tư lự, nhìn mấy ngón chân gầy xanh, sau đó, xoè bàn tay ra, nhìn những đường vận số giăng mắc chi chít như mạng nhện rồi khẽ nắm lại.
- Thôi thì cứ sống vậy, ngơ ngơ ngác ngác mà sống chứ không còn biết thế nào nữa cả. Sự trục nhãn tiền quá, lão tòng đầu thượng lai!
Thiếu phụ cười. Nhà sư cũng cười:
- Cử nhân văn khoa có khác!
Nhà sư đứng dậy:
- Một năm thì có bốn mùa, thời tiết theo đó mà thay đổi, thay đổi nào cũng tự nhiên và hợp lý. Đời người gẫm ra rồi cũng vậy. Chị nên để ý đến sức khoẻ, cho Hạc và cho mấy cháu.
- Dạ!
- Quăng cục đá ra ngoài! Quăng cục đá ra ngoài!
Nhà sư bước vào nhà trên. Thiếu phụ đi vào bếp.
Trong phòng, người đàn ông ngồi trong tư thế đầu cúi xuống, hai cánh tay bỏ thỏng, tóc rũ che nửa khuôn mặt. Nhà sư mở tung tất cả các cánh cửa, đến ngồi bên cạnh người đàn ông, ôm vai y, yên lặng. Tiếng con thạch sùng chắt lưỡi trong hóc tường.
- Anh Hạc! Anh Hạc!
Nhà sư cất giọng lớn, lay gọi. Hồi lâu, người đàn ông ngửng đầu lên, nhìn, đôi mắt vô hồn.
- Hạc! Hạc! - Y lắp bắp rồi vung nắm tay về phía trước: - Quăng cục đá ra ngoài! Quăng cục đá ra ngoài!
Nhà sư khẽ thở dài, vuốt lại mái tóc cho người đàn ông rồi đi về phía bàn viết, vô tình lật tới lật lui mấy quyển sách trên bàn phủ đầy bụi. Một trang giấy rời chợt rớt ra. Nhà sư lượm lên, đôi mắt đột nhiên nhìn đăm vào đó.
Nhà sư kéo ghế ngồi. Ở nơi trang giấy thứ nhất có hàng chữ viết bằng bút nguyên tử đỏ: “LÀM THẾ NÀO ĐỂ QUĂNG CỤC ĐÁ ẤY RA NGOÀI THẾ GIỚI?????” Trang giấy thứ hai được chép bằng mực đen, chữ nguệch ngoạc như gà bươi, như sau:
- “Tại sao cái ách trên cổ trâu?
Tại sao con ngựa lại đóng móng chân, đeo hàm thiếc?
Tại sao người ta lại xua đuổi đàn cừu vào thảo nguyên?
Tại sao Chúa bị đóng đinh? Cứu chuộc loài người hay bị loài người cứu chuộc?
Tại sao đức Phật thuyết pháp bằng chữ, bằng lời? Lại nói về cái gọi là như chân như thực?
- Nếu như thực là như thực thì xin thưa với Đức Như Lai Thế Tôn rằng, tại làm sao thằng cha hoạ sĩ Văn Hữu Đá kia lại vẽ cục đá có rêu trong mấy bức tranh thuỷ mặc lẩm ca lẩm cẩm của hắn? Cái đó là như thực hay không như thực? Và, tại làm sao mà trong cõi lòng đen đúa nặng nề hôi hám cầu xí chuồng phân của đệ tử lại nhiều cục đá lắm vậy, quăng hoài nó không hết? Vậy thì cục đá của hoạ sĩ Đá, cục đá trong bài thơ của nhà sư tu hú và cả cái đống đá nguyên xi không rêu của đệ tử, là một chăng? Là không một chăng? Quăng cục đá ra ngoài!”
Ở nơi góc cuối là bức tranh một cục đá với mấy nét phác thảo dị giản bằng mực tàu, dưới có chua mấy chữ:
- “ĐÁ KHÔNG RÊU, nghĩa là: Đá nguyên xi, đá niết bàn, đá bổn lai diện mục, đá nhất nguyên, đá tuyệt đối, đá chân như... ĐÁ CÓ RÊU, nghĩa là: Đá suối khe, đá trầm luân, đá sinh tử, đá tục lụy... Và do đó: đá đả đảo, đá đùng đùng, đá đú đởn, đá đong đưa, đá đỏng đảnh, đá đả đớt, đá điên đầu, đá đắm đuối, đá điên đảo, đá điêu đứng, đá đông đoài, đá đông độ... Tại sao đá? AI LÀ ĐÁ, NGÀN NĂM SAU SẼ HIỂU! Quăng cục đá ra ngoài!”
Nhà sư bỏ tờ giấy xuống bàn, bần thần nghĩ ngợi...
- Hoạ sĩ Văn Hữu Đá! - Nhà sư reo nho nhỏ.
- A, trời đất, đại huynh! - Y quăng cái nón vào góc, bỏ đãy xuống bên chân, tháo áo mưa mắc lên giá, hai tay vuốt vuốt mái tóc - Đệ vừa ở rừng về, trời ơi, chúng đệ vừa lập xong một thảo am thơ mộng, cạnh một dòng suối thơ mộng, những gốc cổ thụ bám đầy phong lan và rêu xanh thơ mộng. Thơ mộng và thiên cổ. Đệ có bảo thằng đệ-tứ-tà vân hành xuống nội kiếm đại huynh; thứ nhất là báo cáo công trình một đời, hai là xin huynh bố thí xăng nhớt. Ai ngờ đại huynh lại vào đây. Kẻ rừng xuống nội, kẻ nội vào thành. Đi lạc lung tung, vui dữ!
- Quăng cục đá ra ngoài! Quăng cục đá ra ngoài!
- Quăng đi đâu được – Văn Hữu Đá nói - Ông mà có quăng, có vứt, thì cái quăng, cái vứt ấy cũng là cục đá đó thôi!Hoạ sĩ kéo ghế ngồi. Nhà sư nhìn người bạn đồng niên: Y không thay đổi gì nhiều, chỉ có tóc và râu là dài hơn thường lệ; một chút an ổn và thoải mái toát ra nơi dáng ngồi hờ hững, nơi đôi mắt sáng và nụ cười đầy tự tin.
- Bạn có biết là Hạc trở bệnh chứ?
- Biết, có biết từ tuần trước!
- Thế hoạ phẩm lớn đến đâu rồi?
- Rồi, xong rồi!
Hoạ sĩ quăng gói thuốc Hậu Giang lên bàn, móc ở túi áo trên một điếu thuốc 555, mời:
- Đại huynh hút?
- Cảm ơn, bạn cứ tự nhiên.
Hoạ sĩ cười, châm lửa, hít một hơi sâu và không thở khói ra, khói đã mất tích đâu đó trong buồng phổi của hắn. Hoạ sĩ lim dim mắt, ngón tay gõ gõ lên bàn, lại vuốt tóc. Chợt y đứng bật dậy, lôi từ trong đãy ra một cuộn giấy, trải ra bàn, giọng háo hức, dồn dập:
- Nếu nghệ thuật trong cõi sơ huyền chỉ có một mảnh trăng non duy nhất, thì nghệ thuật của thời khuyết nguyệt cũng chỉ có một mảnh trăng non duy nhất. Giữa khép mở của hai cực tạo nên mối khốc liệt trần gian - là vì con người không nhìn thấy sự bất động duy nhiên giữa mọi hiện tượng, của mọi hữu tồn cá biệt. Cái cao tột và thâm viễn của nghệ thuật là phải đẩy tâm thức người thưởng ngoạn vào cõi sơ khai, huyền tính; ở đó là điểm bất động của không thời gian - khi chưa phân ly, chưa thoái hoá và xung đột. Phân ly, thoái hoá, xung đột bắt đầu từ khi nó từ chối sơ huyền để tìm về khuyết nguyệt. Giải thoát, chính là ở cái sát-na kỳ ngộ ấy, khi mình nhìn ra cái nguyên thuỷ của chính mình, cái quê hương mà mình thường trực chối từ!
Hoạ sĩ Văn Hữu Đá nói một hơi rồi đưa tay chỉ vào bức tranh:
- Đại huynh coi! Tác phẩm này là duy nhất và tối thượng, nó vượt bỏ mười ngàn năm nghệ thuật thế giới từ thuở con người còn ăn lông ở lỗ, vượt bỏ mười ngàn trường phái cổ kim kể từ mấy lần quả địa cầu sinh, quả địa cầu diệt. Đại huynh thấy chưa? Hề, hề! Giây phút này chính là giây phút gặp gỡ của vô cực! Hề, hề! Một triệu ngôi sao đã vỡ giữa trời cao! Hề, hề! Thế giới này sẽ tịch diệt khi họa phẩm thiên tài này ra đời, hà, hà!
Hoạ sĩ cười sảng khoái, bộ râu mép lưa thưa không ngừng nhúc nhích, đôi mắt y nheo lại sau làn khói thuốc. Nhà sư đứng dậy nhìn bức tranh, lâu lắm, không nói gì!
- Quăng cục đá ra ngoài! Quăng cục đá ra ngoài!
- Quăng đi đâu được - Hoạ sĩ nói - cục đá là cục đá thôi. Thế nào đại huynh? Có phải thiên cổ không?
- Thiên cổ!
- Hay! Phải thế chứ!
- Nhưng mà...
- Ồ, đại huynh cứ nói, cứ phê, cứ tuốt luốt, cứ thẳng đuột.
- À, thì tôi nói, tác phẩm của bạn trông na ná tác phẩm của Hạc, không khác gì!
Nhà sư lấy trang giấy có mấy nét phác thảo cục đá của Hạc cho hoạ sĩ xem. Y la lên:
- A, kỳ không! Trong cơn điên, Hạc mới tỏ lộ được thiên tài. Còn đệ, đệ có thể đạt được nó với cái tâm bình thường. Bình thường thức, bình thường ý, bình thường cọ, ghê không!
Nhà sư cất giọng chậm rãi:
- Tôi bây giờ đã thật sự hủ lậu và quê mùa rồi, không còn kham nổi ngôn ngữ thiên tài của bạn nữa. Nói cụ thể, và là cái cần nói hôm nay, là về cục đá, cũng là căn bệnh của Hạc. Tôi có nghiên cứu về y đạo, y thuật, tôi biết, Hạc trở bệnh nặng, nó có liên hệ từ tác phẩm đá của bạn đấy!
- A! Đúng là lời buộc tội ghê gớm!
- Không ghê gớm lắm đâu, vì đó dường như là sự thực. Cái cục đá như thực, không rêu của Hạc và cục đá như thực, không rêu của bạn lẽ nào là sự ngẫu nhiên!Hoạ sĩ có vẻ trầm ngâm, y với tay lấy gói thuốc Hậu Giang, hút rồi nhả khói mù mịt.
- Ồ, có lẽ có. Đệ và Hạc quả là đã tranh luận với nhau không phải chỉ vài ba lần. Mà mãi, luôn luôn, về cái như thực ấy, về cái bổn lai diện mục ấy!
Im lặng khá lâu giữa hai người.
Thiếu phụ bưng khay trà lên. Trà Mai Hạc có hãm bông tường vi, thơm nhẹ và ấm cúng…
Hoạ sĩ chợt tằng hắng, đọc:
- “ Cục đá trong lòng ù lì, tráo trở
Cục đá bên ngoài rêu xanh mấy độ
Nặng trầm luân, sinh tử đã ngàn năm
Biết bao giờ hoá ngọc, thành trăng !”
Rồi nói: Thế còn cục đá của đại huynh trong bài thơ ấy phải giải thích làm sao, hở?
Nhà sư cười nhẹ:
- Ừ, phải rồi, cũng được! Chính những cục đá ấy - những cục đá bên trong và bên ngoài thế giới - những cục đá giữa chúng ta...
Hoạ sĩ cười sảng khoái:
- Bạn đừng nhạo tôi!
- Không dám!
Hạc trên giường chợt bước xuống, đứng dậy đi mấy bước, vung nắm tay về phía trước, dõng dạc:
- Quăng cục đá ra ngoài! Quăng cục đá ra ngoài!
Hoạ sĩ nhại theo:
- Vứt thằng Đá ra ngoài! Vứt thằng Đá ra ngoài! Chi được! Vứt thằng này ra ngoài thì trái đất tan thành bảy mảnh còn gì!
Thiếu phụ chạy tới dìu Hạc ngồi lại chỗ cũ, lấy thuốc trên bàn mồi cho y một điếu. Hạc thở khói với đôi mắt lờ đờ. Trời vàng tối hắt bóng đêm vào phòng. Thiếu phụ bật đèn.
Nhà sư đặt bức tranh trước mặt hoạ sĩ:
- Bây giờ bạn hãy nhìn lại bức tranh của mình, bạn thấy gì?
- Thấy cái chân không - Hoạ sĩ nói, không cần nhìn - giả tỉ còn để lại khái niệm thì chỉ là một tảng đá không rêu, một vật thể đúng nghĩa nguyên thuỷ. Và ban sơ!
- Ồ, đúng lắm! Và như vậy có nghĩa là gì?
- Than ôi! Chẳng có nghĩa lý gì ráo trọi!
- Có đẹp không?
- Than ôi! Nếu nói đẹp thì hoá ra xúc phạm nghệ thuật quá đi.
Nhà sư gật đầu:
- Đấy là điều mà bạn bảo là duy nhất và tối thượng, là vượt bỏ mười ngàn năm nghệ thuật thế giới, là mấy triệu ngôi sao đã vỡ giữa trời cao! Ôi! Và đấy cũng là điểm cùng đích tuyệt vời của nghệ thuật, đạt cái bổn lai diện mục của vật thể, cái ù lì nguyên sơ chưa sinh hoá!
- Không chối cãi!
Hoạ sĩ đứng lên rồi lại ngồi xuống. Nhà sư nhìn đăm vào mắt bạn:
- Đấy là lằn mức cuối cùng mà nghệ thuật phải tự huỷ chính mình để nhảy vào thái hư. Hình tượng trên tác phẩm cuối cùng của bạn chứng tỏ gì? Chứng tỏ nghệ thuật đã chết!
- Phải rồi, không sai được!
- Và khi ấy, người ta còn gọi là nghệ thuật nữa chăng?
- Chẳng thể. Cáo chung!
Nhà sư chậm rãi nói:
- Bạn đừng mong rằng nghệ thuật là để diễn đạt tư tưởng, nhất là tư tưởng kiêu kỳ và thâm viễn của bạn. Tư tưởng muôn đời là cái tranh chấp, xung đột và ly tán. Nghệ thuật là cái đẹp vô biên giới, ở ngoài khách quan và chủ quan, chỉ để nhìn ngắm và cảm nhận vô ngôn. Tư tưởng là lý trí và tế bào não. Nghệ thuật là con tim và cảm xúc. Và hết.
- Đệ hiểu chứ - hoạ sĩ nói.
Nhà sư nhíu mày:
- Bạn biết rất rõ thế mà bạn vẫn chơi cái trò điên chữ ấy?
- Phải, điên chữ, đại huynh nói đúng! Phải điên chữ chứ - vì ở đâu, lúc nào cũng gặp những cục đá ù lì đáng ghét. Cái tụi sống trong thế giới vật chất đầy lông lá tiền sử đó mà!
- Tôi hiểu. Tôi biết - Rồi nhà sư nói khá nhiều, trong giọng nói hình như có sóng biển khơi mùa hạ, tiếng cơn gió phiêu lãng thổi qua hàng phi lao, tiếng còi tàu rúc lên từ các ga khói mù thiên lý - Bạn ạ! Từ lâu, Hạc bị vây bủa trong những câu hỏi mà chưa bao giờ Hạc hy vọng giải đáp nổi. Hạc bị tổn thương trầm trọng từ những như thực oái ăm và thống khổ của trần gian. Hạc đồng ý tất cả với bạn về những cục đá bên trong và bên ngoài thế giới. Tất cả, tất cả, Hạc chấp nhận như tiên thiên, nhưng mà, tự nơi con người trong sạch và hiền lương của Hạc không ngừng kêu réo, bất lực trước sự nô lệ mà con người tự tròng lên đầu lên cổ mình và tha nhân, ngoại vật. Tại sao cái ách trên cổ trâu? Tại sao con ngựa phải bị đóng móng chân và đeo hàm thiếc? Tại sao lại có các quan niệm hạnh phúc, hạnh phúc theo quan điểm của tôi chứ không phải quan điểm hạnh phúc của anh? Tại sao lại xua đuổi đàn cừu vào thảo nguyên? Hạc bất lực trong cơn điên – điên chữ - thầm lặng. Còn bạn thì đi tìm sự giải thoát trong tác phẩm thiên tài của mình. Nhảy vào tác phẩm và tìm một vài phút giây kênh kiệu tự mãn là cứu chuộc thế giới rỗng không và bất toàn này!
- Ôi, quả thật là hư vô! Đại huynh thấm thía cái hư vô còn hơn cả đệ và Hạc nữa!
Nhà sư giọng chùng xuống:
- Tôi là một nhà sư tầm thường, dẫu các bạn hay nhạo tôi là tu tu hú, nhưng tôi biết chắc, tôi không bỏ cuộc, không đầu hàng hư vô. Dẫu chỉ còn một chút hơi thở và sự sống, tôi cũng cấy một đám rau, trồng một khóm thuốc, giữ cái trạm nhiên, không để cho những ngã ái, ngã kiến - những cục đá kiên cố, trơ mốc, ù lì, nặng nề thường làm cho chúng ta nghiêng lệch cán cân trung hoà tâm nội. Cục đá trong bài thơ của tôi là như thế.
Hoạ sĩ Văn Hữu Đá thở dài.
Căn phòng chợt yên lặng. Tiếng phóng thanh lại nổi lên... tăng gia, sản xuất, đánh thắng đói nghèo... Gió thổi vù vù qua cửa, hình như mang theo rất nhiều lá khô... Thiếu phụ khẽ thở dài…
Người đàn ông cất giọng dõng dạc:
- Quăng cục đá ra ngoài! Quăng cục đá ra ngoài!
M.Đ.T.T.A
Hi....hi....
Thứ Hai, 30 tháng 4, 2012
Những hình ảnh đẹp coppy tù blog Mai Thanh Hải!
ĐỜI THƯỜNG TRONG DINH ĐỘC LẬP, NGÀY 30-4-1975
 |
| Xe đạp - điếu cày - quạt nan và sự thảnh thơi buổi trưa chiến thắng |
Xin trân trọng giới thiệu một số hình ảnh khác với hình ảnh ta vẫn thấy, do các phóng viên nước ngoài và phóng viên chiến trường ghi lại, ngay trong ngày 30-4-1975, tại Dinh Độc Lập:
 |
| Trước 11h30 phút, khi cờ 3 sọc vẫn còn trên nóc Dinh Độc Lập |
 |
| Bộ binh tiến vào Dinh sau xe tăng |
 |
| Sân trước của Dinh Độc lập, thời điểm 11h30 ngày 30-4-1975 |
 |
| Những người lính của chế độ cũ bỏ vũ khí đầu hàng |
 |
| Sĩ quan Tăng Thiết giáp của chế độ cũ đầu hàng |
 |
| Trước bậc thềm vào Dinh |
 |
| Kíp chiến đấu xe tăng 879 trong sân Dinh |
 |
| Ngồi nghỉ |
 |
| Nhiều anh em trên 1 chiếc xe tăng |
 |
| Lính trẻ vào Dinh |
 |
| Nồi niêu xoong chảo cũng tiến về Dinh |
 |
| Tay xách nách mang |
 |
| Nơi rửa mặt và rửa chân lý tưởng (hình chụp trong Lễ Diễu binh, mừng chiến thắng 5-5-1975) |
Coppy từ đây
Thứ Hai, 5 tháng 3, 2012
Ngụ ngôn của những tiếng hót
Ngụ ngôn của những tiếng hót
(Đọc tập thơ “Những con chim của bóng tối” của Phạm Tấn Hầu - NXB Văn học 6/2011)
Tôi một mình, lũ pharixêu múa rối
Sống đến tận cùng, đâu phải chuyện chơi.
(Bôrix Patecnax)
Có thể giá trị đích thực của thơ là những gì mà tác giả đã cảm nhận qua lăng kính của tri thức và của những cơn đau ẩn mình trong trái tim bé nhỏ. Không giống như những người làm thơ khác thường tự đo đếm sự thành danh của chính mình ở số lượng và trên các mặt báo,… Phạm Tấn Hầu đến với thi ca từ cuối những thập niên sáu mươi, một số bài thơ anh đã đăng rải rác trên báo Văn, Khởi Hành, Ý thức, Bách Khoa… nhưng mãi đến năm 1990 tác giả mới ra mắt tập thơ “Thế giới anh đã ngỏ lời” ở tuổi trên bốn mươi; ở tuổi này anh được một số người trong nghề văn gọi là nhà thơ trẻ. Nhân đây, có đôi lời tản mạn về cách nhìn chủ quan của một lớp người trong xã hội chúng ta (tự cho mình là bề trên), đó là cách nhìn hạn hẹp đã góp phần không nhỏ vào việc hạn chế sự trưởng thành của các thế hệ sau. Hãy nhìn lại quá khứ trong lĩnh vực văn chương, khi một Vũ Trọng Phụng thành danh ở tuổi trẻ trên dưới hai mươi, một Hàn Mạc Tử, Chế Lan Viên, Phạm Công Thiện,… là những tác giả để lại ấn tượng mạnh ở lứa tuổi như vậy. Thực ra, với thi ca và nghệ thuật không có ranh giới của tuổi tác, cũng không phân biệt người xuất hiện trước kẻ sau; vấn đề là xuất hiện như thế nào, và càng không có đàn anh đàn em, áp phe chia chác như ở các băng đảng,… điều trân quý trong mỗi người cầm bút là một tấm lòng! Và điều để làm nên một thi sĩ thực thụ chính là trái tim vô úy! Tất cả những người thơ như đang trôi vào dòng chảy cuồn cuộn của xã hội và những angten cảm thụ cùng với khả năng ngôn từ cứ thế mà trào tuôn. Cũng như Rimbaud, một thi sĩ thấu thị chỉ ở tuổi niên thiếu, nhưng với sự giao cảm cao xa và sự rung động ở tầng thâm sâu của tâm hồn, chàng trai trẻ đó, sau này đã trở thành trung tâm điểm khiến cho thế giới thi ca quay xung quanh tác phẩm mình. Thi ca và khoa học cùng nhìn về một hướng nhưng con đường đến đích là khác nhau, thế giới của các nhà khoa học là thế giới của kinh nghiệm lý trí, thế giới của cái nhìn phóng chiếu ra bên ngoài. Trong khi đó thế giới thi ca vượt qua lý trí để đạt đến thực tại của cá thể qua những cơn xúc cảm và sự tiếp nhận trực diện từ nội tâm và ngoại cảnh.
Chưa bàn đến “Quay vòng với bụi” xuất hiện năm 1999, thiết nghĩ với “Thế giới anh đã ngỏ lời” xuất bản năm 1990 là quá đủ và chỉ chừng đó thôi đã hình thành những mảng và khối của một nhà thơ, khi nghe “bản tin về Paxtenắc” bị khai trừ ra khỏi hội, tác giả như đã cảm nhận được một vòng quay của tương lai. Phẩm giá của nghệ thuật nói chung và của thi ca nói riêng trong những xã hội bình thường sẽ tự khẳng định chính nó bởi bản lĩnh của tác giả, không một ma lực nào có thể lay chuyển, uốn cong giá trị nghệ thuật theo ý đồ khác, trừ khi có sự thỏa hiệp của tác giả.
Trong cách nhìn đó, “Những con chim của bóng tối” lại một lần nữa cho người đọc nhìn rõ hơn gương mặt của thi nhân, khi tác giả đã ngỏ lời với thế giới hơn hai mươi năm qua. Nhưng thế giới vốn như vậy, không bao giờ toàn mỹ vì không có sự hoàn hảo trong mỗi cá thể. Có chăng là sự đổi thay trong cách nhìn và cách thể hiện ngôn từ của nhà thơ. Để rồi bóng tối trở thành nơi trú ngụ của những linh hồn khát bay, khi màu đỏ bầm của máu trộn lẫn với đêm đen, để sự căng thẳng đổ dồn về trái tim cho lũ chim thức trắng:
Đêm hôm trước đỏ bầm
Như máu dồn trong máu
Và lũ chim thức trắng
Vì ngày mai
Là tiếng hát khác
Bi kịch thay khi tương lai của loài chim lại là những chiếc lồng nhỏ bé hơn cùng với sự mục nát.
Và chiếc lồng nhỏ bé
Hơn cả thân giam cầm
Và mục nát
Phơi bày
Việc luận bàn về nghệ thuật ngôn từ có lẽ dành cho những bài chuyên khảo về toàn bộ sự nghiệp của tác giả, ở đây chỉ nói đến tiết nhịp và hình ảnh trong “Những con chim của bóng tối”. Thật ra, ngoài những hình ảnh mới như cái chết của một thi sĩ, những người lính biển đảo, trang giấy lặng im, khoảng trống trên đường phố,… thì một số hình ảnh trong tập thơ này là một sự lặp lại của “Thế giới anh đã ngỏ lời”, có thể đây là chủ ý của tác giả như muốn nhắn nhủ với người đọc rằng, đã hơn hai mươi năm trôi qua, hình ảnh của xã hội được phản chiếu qua hai tập thơ không mấy đổi thay, một xã hội đã đóng khung các giá trị, vẫn là những phận người khổ ải, hình ảnh những con chim thức trắng, không khí của sự im lặng, những khúc hát ru, những khoảng trống, những con đường quê,… có chăng là sự đổi thay về nghệ thuật ngôn từ và tiết nhịp, về những cái nhìn siêu nghiệm vượt qua rào cản duy lý, tạo ra những trường xung động khiến người đọc phải trở trăn trong trường thức của tác giả. Không gian thơ của Phạm Tấn Hầu trở nên thiêng liêng khi anh đã kiến tạo những hình ảnh vượt qua sự thật đớn hèn, để đề cao giá trị của thi ca và tạo ra những vệt loang rộng và sâu hơn trong thế giới thơ của chính mình. Và qua đó, tác giả cho người đọc thấy được gương mặt bao quát của xã hội mà chúng ta đang tồn tại với rất nhiều biến hiện. Vì vậy khi khẩu độ lăng kính của tác giả càng lớn thì vẻ mặt của tác phẩm càng đa dạng và sâu thẳm, chúng ta hãy cùng tác giả đi qua những “khoảng trống trên đường phố” cùng với đội quân bán rong, những đoàn xiếc đói tuồng và những người cố bơm đầy hơi thành những tượng đài.
Đó là bi kịch của những con người tự túm đầu mình kéo lên mà bên trong chứa đầy những ngôn từ ngụy trá, rỗng tuếch,… và có lẽ điều mà tác giả muốn nói còn nhiều hơn những câu chữ đang hiển hiện, khi sự gãy vỡ trở thành điều không thể chối bỏ:
chẳng bao giờ trọn vẹn, tiếng kêu này bị chặn lại
bởi một tiếng kêu khác
những cao ốc hãm hiếp nhau
những người bị nạt nộ
và kẻ thích đi nạt nộ
Sự thất vọng khi đã trở thành nỗi tuyệt vọng, cũng là thời khắc con người đối diện rõ nhất với chính mình, và đó chính là phút giây quyết định một tương lai khác, khi họ mãi miết kiếm tìm mà không thể tìm thấy:
một cánh cổng, chiếc vé tàu của mình
cùng tay nãi ấm áp
bao bọc mối ước mơ
họ không có câu hỏi nào
cũng chẳng biết trả lời
vì đường phố này thừa thãi
nỗi xa lạ
Thật khủng khiếp khi mỗi con người đang tồn tại trong một xã hội lại không thể tìm ra một cánh cổng, một con đường,… và kinh khiếp hơn là sống mà không có câu hỏi nào… phải chăng khi sự vô cảm đã ngập tràn bởi những kẻ thích đi nạt nộ đã khiến cho không khí sợ hãi trùm vây đến nỗi con người không con biết hỏi và trả lời. Điều đó hãy để thời gian phán xét. Và rồi, dù biết rằng tất cả sẽ qua đi. Nhưng ở đây, không phải qua bờ bên kia, bờ hy vọng tươi sáng mà là qua những nhập nhoạng ảo mờ, như những thân phận cô quạnh trong mưa gió âm u, để gợi lên trong tâm hồn thi nhân một chút lòng trắc ẩn mà Phạm Tấn Hậu gọi đó là khoảng trống còn lại trong xã hội này, ôi thật trớ trêu khi khoảng trống tội tình kia là nguyên cớ gia tăng nỗi đau cho những tâm hồn còn biết xót thương.
Họ sẽ đi qua hàng cây xẫm tối kia
để trở thành chiếc bóng mờ
để tàn lá mong manh
quyện vào những sợi mưa mát lạnh
vỗ về
tấm lòng trắc ẩn
và đó là khoảng trống
còn lại trên đường phố này
để ta úp mặt
khóc.
Từ xưa đến nay, những người còn lương tri đã sống và giữ được phẩm hạnh cuộc đời, đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, mỗi người cầm bút như phải mang vác một sứ mệnh mà bằng cách này hoặc cách khác như một nghiệp dĩ phải đi cùng với những hoạt cảnh mà buộc người cầm bút phải tham dự, nhưng, như đã nói trên, bản lĩnh của người nghệ sĩ thể hiện chính trong những hoàn cảnh như vậy, đó là điều giúp cho mỗi chúng ta trưởng thành hơn trước mọi cám dỗ và sự sợ hãi đang bủa vây. Vì thế, để ghi nhận và đánh giá chính xác một nghệ sĩ là đánh giá vào những thời khắc cao trào của lịch sử và hãy nhìn xuyên suốt vào tác phẩm của họ. Bây giờ, chúng ta cùng “ru khúc Hoàng Sa” với nhà thơ Phạm Tấn Hầu để tưởng niệm những người lính đã ngã xuống vì Tổ quốc.
Ta tự Hoàng Sa mới thổi về
Mấy hồn lính thú thác xa quê
Không đảo không nhà không mộ chí
Theo sóng làm ma để thét gào
Người ở phương Nam ta phương Bắc
Tìm nhau qua tiếng hịch thiêng liêng
Gọi mỏm đá kia là tổ quốc
Biết bao lần đem máu tưới lên
Hỡi “những con chim của bóng tối” hãy kiên nhẫn “chờ đợi sự im lặng”, dù biết rằng sự im lặng cuối cùng cũng bị nuốt chửng: “và những con đường luôn khép lại/ cây cũng tụm lại / tắt luôn tiếng rì rào / tựa như đang chờ đợi/ để nuốt chửng thêm sự im lặng / của chúng ta ». Trong khoảng thời gian chờ đợi đó, chúng ta hãy băng qua khu “rừng Juliet” để cùng “thắp sáng rừng tình nhân” và chứng thực một “sự dâng tặng“ đầy thi vị đã thúc giục niềm khô khát bên trong trái tim người thơ:
những trái cây thật tròn đầy
rụng quanh niềm khao khát. Hỡi em
ta muốn một thế giới
chuyển động theo ý nghĩ
về em.
Như một cảm nghiệm về thế giới, cuối cùng là một sự lặng im bao trùm khi mà cái chết là điều tất yếu và hư vô luôn ngự trị trong mỗi chúng ta, dù trong “cái chết của một thi sĩ” như một tiên nghiệm của trực giác về sống chết, nhưng tác giả như đang nhắc nhở chúng ta rằng, mỗi thời khắc trôi qua, chúng ta đang nhích dần về phía lặng im vĩnh cửu:
Hãy im lặng
để nghe nỗi cô đơn đang xua đi
tất cả hình thái, tư duy, chữ nghĩa
ra khỏi phút dây hiện hữu này
và nghe mình trôi đi, chìm sâu
Và chính trong sự im lặng đó, mỗi chúng ta hãy bình thản ngắm nhìn chiếc áo quen thuộc như trở thành một với chúng ta lần cuối cùng để bước vào một thế giới khác:
Trần trụi và đơn độc
ta muốn ngắm mình
thật kỹ
trước khi phó mặc
cho sự khâm liệm
của hư vô.
Chúng ta có thể tìm thấy “những con chim của bóng tối” đang ẩn núp đâu đó xung quanh ta và có thể ngay bên trong mỗi chúng ta đều có những khát vọng được bay đang nằm im trong thẳm sâu để đợi chờ ngày tung cánh. Tôi tin rằng ngày đó sẽ đến dù sớm hay muộn gì, vì khát vọng bay là khát vọng của cả một dân tộc nói riêng và của loài người nói chung. Vì thế những chiếc lồng bé nhỏ, chật chội và mục ruổng kia sẽ không giam cầm được khát vọng lớn lao của cả nhân loại. Hỡi “những con chim của bóng tối” hãy đợi chờ ngày tung cánh.
Huế, 7-2011
Lê Huỳnh Lâm
Chủ Nhật, 12 tháng 2, 2012
Một truyện ngắn viết đã lâu lắm rồi...giờ đọc lại thấy thằng Chí trong đó thua anh Vươn quá nhiều...:))
THƯ CHO MỘT NGƯỜI BẠN
Truyện ngắn của Lãng Hiển
Xuân
Trong cuộc sống của con
người ta việc đem chuyện đời tư của người khác ra để mà nói quả là đáng xấu hổ,
tôi biết rất rõ điều đó. Tuy tôi không phải là nhà văn hay nhà báo và cũng
không muốn vậy, nhưng hôm nay tôi cũng mạn phép được đem chuyện của người bạn
tôi ra đây để được một lần hy vọng...và cũng là để nói với chính người bạn mà
tôi luôn quý trọng.
Một hy vọng mong manh, nhưng
dẫu sao vẫn là hy vọng...
***
...(Tao không phải là
hám danh để mà lôi mày ra đây đâu Chí ạ. Với lại chuyện của mày chẳng đáng một
xu! Chỉ vì tao thấy tội nghiệp cho vợ con mày và ghét thói tự trọng theo kiểu
khí khái cổ lỗ sĩ của mày nên tao phải làm cái việc bất đắc dĩ này. Mà thật ra
cái tự trọng với cái tự kỷ chỉ cách nhau bằng một tờ giấy thấm và khi đã thấm
mực rồi đưa ra xem thì mặt nào cũng có chữ cả, khác nhau chỉ là ở chỗ chữ ngược
hay chữ xuôi mà thôi…
Mày là một thằng...! Hãy
nghĩ lại đi! Chẳng ích gì đem vò nhàu đi cả một tờ giấy trắng khi mới chỉ có vài
ba vết mực. Mày bảo tao là thằng “mọt” rỗng, nhưng dù có “mọt” thì tao cũng
phải lôi mày ra đây một lần, chẳng phải là để trả thù cho cái tính của mày hay
đưa chuyện làm quà cho vui hoặc chỉ là để lấy vài trăm tiền nhuận bút mà là vì
vợ con mày cũng đã ăn hết nửa cái xe máy của mày để lại rồi và cũng là để tao
hy vọng...)
Hy vọng mong manh, nhưng
dẫu sao cũng là hy vọng...
***
Ở đời ai cũng có một cái
tên để mà gọi, mà phân biệt ông nọ bà kia. Ai cũng muốn mình có một cái tên
hay, tên đẹp, nhưng khổ nỗi cái tên lại thường do cha mẹ áp đặt cho mình. Cha
mẹ nghèo khó thì cứ đặt phứa là thằng Cu, cái Tý, con Hĩm cho xong chuyện để mà
còn lo cơm áo gạo tiền. Cha mẹ hiếm muộn thì kỹ lưỡng hơn một chút và cố tình
kiếm một cái tên xâu xấu đặt cho con kẻo sợ ma quỷ nó chấm mất...Chỉ khổ cho
con cái khi lớn lên đi làm, đi học phải thẹn thùng, phải đổi tên nên cũng lắm
nỗi! Nhờ cái tên, đôi người cũng “làm ra ăn nên”, và cũng vì cái tên mà nhiều
người khác phải long đong lận đận…
Cha mẹ bạn tôi là gia
đình cán bộ và là gia đình có học thức nên đặt tên cho nó là Chí, với ước mong
hắn có chí để mà nên người. Không biết với người khác thì sao chứ với hắn thì
cái tên đúng như là một định mệnh ám vào cuộc sống của hắn, năm hắn học lớp 6
bị ở lại lớp cũng vì cái tên ấy.
Hồi đó, trong lớp, bạn
bè cứ gọi hắn là “Chí Phèo”. Một hôm, nhân sinh hoạt lớp, cô chủ nhiệm kiêm
giáo viên bộ môn Văn nói đùa trước cả lớp: “Cậu Chí mà được như Chí Phèo đã là
may. Cậu mới chỉ xứng đáng là Chí Ngây thôi!” Chẳng biết từ “Ngây” đến “Phèo” cách
nhau mấy bậc mà cô lại vô tình nói như vậy. Và từ đó, cái tên Chí Ngây đã trở
thành tên thường gọi của hắn. Cũng từ đó, hắn thù ghét môn Văn và tỏ ra đối
kháng với cô chủ nhiệm. Thường thì hắn kiếm lý do để nghỉ học giờ văn, còn
không thì cũng nghĩ ra vài trò nghịch nghợm gì đó để bị đuổi ra khỏi lớp. Và
giọt nước đã tràn ly khi hắn bị phát hiện ra là người đã bỏ “hắc ín” lên ghế
ngồi của cô chủ nhiệm. Miệng thì chối đây đẩy mà hai hàng nước mắt của hắn cứ
dòng dòng chảy, nhưng những giọt nước mắt đã không rửa sạch được đôi bàn tay
dính đầy “hắc ín” của hắn. Kết thúc năm học với hạnh kiểm kém cộng thêm điểm
tổng kết môn văn kém, hắn đã bị ở lại lớp. Vậy mà cái mặt hắn cứ nhơn nhơn như
chẳng có chuyện gì.
Thực ra thì hắn là một thằng học khá đều ở các
môn, chỉ vì tính nghịch nghợm, táy máy nên luôn bị thầy cô giáo ghét. Chả thế
mà 7 năm học phổ thông hắn đã hai lần ở lại lớp vì hạnh kiểm. Nhưng cũng hai
lần hắn được đi thi học sinh giỏi toán cấp thành phố.(năm lớp 4 và năm lớp 7).
Gọi hắn là Chí Ngây cũng
có phần đúng. Những giờ học trên lớp, gặp giờ học hắn thích là hắn cứ ngây ra
như uống phải thuốc tê, quên hết những trò nghịch nghợm. Có hôm, giáo viên
giảng bài ra khỏi lớp đã từ lâu nhưng hắn cứ đực người ra lẩm bẩm như đang cầu
kinh trong nhà thờ. Hắn ngây nhưng không phải lúc nào cũng ngây ngây như ai đó
nghĩ. Giờ ra chơi, lúc bạn bè vui chơi thì hắn cứ đứng ngây ra để xem nếu gọi
hắn cùng tham gia thì thể nào hắn cũng nghĩ ra một trò gì đó theo cách của hắn.
Ví dụ như chơi kéo co thì hắn bảo đừng kéo bằng dây, vì kéo như thế thì sẽ có
đứa lợi dụng chỉ bám vào dây mà không kéo. Cứ đứa này ôm lấy đứa kia, ai ăn
gian là lòi ra ngay. Nhưng rồi chơi như vậy chẳng đứa nào chịu đứng đầu và hắn
lại xung phong ra “đứng mũi chịu sào”! Ở đời, chẳng ai muốn rước cái khổ vào
thân nhưng hắn lại coi như đó là cái lẽ bình thường. Hắn hay nói, ai cũng giành
phần sướng thì để phần khổ cho ai? Và nếu không có những người nông dân lam lũ
cục cằn thì lấy ai trồng lúa cho mấy người trí thức ăn để mà ngồi viết, mà
thong dong, mà chê người khác quê mùa. Cũng cái lý ấy, có lần hắn quên cái mũ
trong ngăn bàn ở lớp học, nhờ có trực nhật nên hắn nhận được lại cái mũ, thế là
hắn tuyên bố tự nguyện trực nhật cho lớp cả tháng. Sau đó, ngày nào tới lớp hắn
cũng mang theo một cái chổi cán dài đi nghễu nghện giữa phố một cách rất tự
hào, còn cái mặt thì cứ ngây ra như một cậu tân binh vừa được trang bị súng...
Hắn sinh vào một ngày
cũng rất đáng để nói, ngày đó là ngày 29-2, một ngày nhuận. Có lẽ thế mà cuộc
đời hắn hay bị “nhuận” chăng? Bảy năm học phổ thông, hắn bị nhuận hai lần, cách
nhau bốn năm. Hai lần đi thi học sinh giỏi toán cũng cách nhau bốn năm. Không
biết ngày sinh tháng đẻ có ảnh hưởng đến cuộc đời và tính cách của mỗi người
hay không, nhưng đối với hắn, sinh nhật là một cái gì đó như là một nỗi buồn. Bởi
như hắn bốn năm mới có được một ngày sinh nhật cho nên thấy bạn bè mỗi năm tổ
chức sinh nhật một lần, dù có mời thì hắn cũng tìm cách lảng tránh, còn vẻ mặt
thì cứ ngây ra như ngửi phải một cái mùi gì đó là lạ. Biết thế nên tôi chẳng
bao giờ mời hắn đến dự sinh nhật của mình...
***
(...Như tao đã nói, tao
chẳng muốn tọc mạch, lôi cuộc đời riêng của mày ra làm gì,nhưng mà tao hy
vọng...
Có ai đã nói: “Hành vi
tạo thói quen, thói quen tạo tính cách và tính cách tạo nên cuộc đời!”. Mà sách
của các cụ ngày xưa thì lại bảo: “Nhân chi sơ...” thì rõ ràng thói quen của con
người là do môi trường tạo nên, cho nên mày việc gì phải tự trách mày, trách số
phận làm gì. Đã thế lại còn giở cái thói tự trọng với tự ái ra để tự hành hạ
bản thân, lại còn hành hạ cả những người thân của mình. Cái tự trọng hay tự ái
của mày dù có lớn bằng ông trời đi chăng nữa thì mày cũng chỉ là một hạt cát và
hạt cát đó cũng chẳng đủ để làm đau một bàn chân của ai đó vô tình dẫm lên. Tao
sẽ bằng mọi cách lôi mày ra khỏi nơi mày náu thân để mà tao hy vọng...)
***
Tốt nghiệp xong lớp 7
với 36 điểm, vì hạnh kiểm nên hắn không được chuyển thẳng vào lớp 8. Lúc đó, một
sự kiện xảy ra với gia đình hắn. Bố hắn từ trong miền Nam
Khi bố hắn đi an dưỡng
một thời gian, mẹ hắn đã đồng ý cho hắn khai tăng thêm hai tuổi để đi làm lao
động phổ thông ở trong một nhà máy. Sợ hắn lông bông, bà bảo: “Ở cái thành phố
sầm uất này, con người ta không có việc làm dễ sinh ra trộm cắp!”. Trong lúc
bạn bè hắn còn mài đũng quần trên ghế nhà trường thì hắn đã được cầm thẻ cử tri
đi bầu cử. Và cái thẻ cử tri như là một lá bùa của hắn, đi đâu hắn cũng mang
theo, bởi hồi đó, cái thẻ cử tri có giá trị gần như là một chứng minh nhân dân.
Có lần, lơ ngơ thế nào, hắn lại đạp xe đi nhầm vào đường ngược chiều, một cô
Công an xinh xắn thổi còi bắt hắn lại, nhìn thẳng vào cái bộ mặt non choẹt của
hắn, cô Công an lạnh lùng hỏi:
- Tên anh là gì?
Hoảng quá, hắn cứ nhìn
chằm chằm vào đôi găng tay màu trắng của cô Công an rồi nói một cách ngọng
nghịu lí nhí:
- Dạ...dạ...em...cháu
tên là…là chi ạ!
Mấy tiếng cuối cùng hắn
nói như nghẹn lại. Tiếng Chí mà nghe cứ như là chi vậy. Cô Công an nghe không
rõ, nhìn vào ánh mắt hắn, tưởng hắn đùa nên vội quát:
-Tôi hỏi anh, sao anh
lại hỏi lại tôi. Anh định giở trò đùa với tôi đấy à? Anh có giấy tờ gì không?
Sực nhớ tới cái thẻ cử
tri, hắn vội vàng lấy ra đưa cho cô Công an xem. Cô Công an xem xong không nén
được cười nhưng cũng tặng cho hắn một cái biên lai phạt hành chính với cái giá
lúc đó là 5 đồng. Khi đó, vẻ mặt hắn đã ngây lại càng thộn ra như ngày nào còn
vác cái chổi nghễu nghện đi ngoài phố...
Miền Nam hoàn toàn giải phóng, gia đình hắn chuyển
vào Nam
***
(...Hồi nào tao còn nhớ,
mày bảo với tao rằng, ba mày rất thương mày, mong mày có chí để sống, để vươn
lên đúng bằng khả năng của mày. Ông còn bảo rằng mày là con đầu nên mày như là
một viên gạch lát đường để cho các em mày bước lên. Giờ đây, những đứa em mày
cũng đã yên bề gia thất như sở nguyện của ba mày lúc còn sống, vậy thì mày còn
đòi hỏi điều gì nữa? Phần khác, con mày cũng xinh xẻo thông minh như mày, vợ
mày cũng thương mày hơn cả mẹ mày, thử hỏi có ai hạnh phúc như mày nữa không?
Tao cũng còn nhớ, ba mày
chỉ khuyên mày đừng đi làm những gì dính dáng đến kinh tế hay chính trị, chứ có
khuyên mày tự đi hành xác mày đâu. Chả lẽ, ở cái thành phố này chật hẹp đến nỗi
không còn có chỗ cho đôi bàn chân mày đứng? Nói ra điều này tao chỉ mong mày
nghĩ lại. Với khả năng của mày thì hà cớ gì phải làm trong một cơ quan nào đó
mới thể hiện được năng lực của mình!...)
***
Trở về Nam
Từ ngày được sống gần ba
hắn, hắn học hỏi được rất nhiều điều. Mỗi thứ mỗi tý, ba hắn đã tạo cho hắn sự
đĩnh đạc, ý chí vươn lên trong cuộc sống. Có một điều ba hắn và hắn rất tâm
đắc, đó là sống phải luôn học hỏi, học ở trong sách vở và ở cả trong những
người xung quanh. Không cứ gì phải học trên trường trên lớp mới là có học. Học
trên trường lớp mà đầu óc rỗng tuyếch thì cũng bằng không. Câu nói của Lê nin: “Học,
học nữa, học mãi!” là câu nói mà ba hắn vẫn thường nhắc hắn.
***
(...Đấy, tao nói như vậy
mày đã hết mặc cảm chưa hả Chí Ngây! Hà cớ gì cứ phải học chính quy mới gọi là
có học. Thời buổi này ối người có bằng này bằng nọ nhưng trong đầu có cái gì
đâu. Quên phéng cái chuyện bằng cấp đi, việc này tao với mày đã thống nhất với
nhau rồi cơ mà. Bằng cấp chẳng qua là việc quản lý hành chính của Nhà nước và
cũng chẳng dính gì đến cái vốn kiến thức đang có ở trong đầu mày cả. Tại sao
mày lại đem cái vốn kiến thức ấy đi chôn dấu ở đâu đó hả Chí Ngây? Tao hy
vọng...)
Hy vọng mong manh, nhưng
dẫu sao cũng là hy vọng...
***
Và chuyện học của hắn
cũng đáng để lôi ra lắm, vì chẳng có ai có cái kiểu học như hắn. Làm công nhân
luôn phải làm ca kíp nên rảnh rỗi lúc nào là hắn vớ ngay sách hay bất cứ tờ báo
gì, cứ có chữ là đọc. Đọc trước khi đi ngủ, đọc trong giờ giải lao và đặc biệt
là cả những lúc đi nhà vệ sinh nữa(thành thật xin lỗi Chí nghe vì tao phải nói
thật như vậy). Hắn bảo lúc đó chính là
lúc rảnh rỗi nhất và tập trung nhất, hơn nữa qua đó sẽ tập được tính đọc nhanh.
Chẳng biết cái lý của hắn đúng đến đâu, nhưng có lần hắn ngồi lì trong nhà vệ
sinh tập thể cả tiếng đồng hồ, báo hại cho người khác đang lúc đau bụng phải
chờ hắn,t ức hắn làm inh lên để réo hắn...
Làm công nhân được một
thời gian thì cơ quan hắn có một chỉ tiêu đi học Bổ túc văn hoá tập trung của
tỉnh mở. Cùng lúc đó có ba suất đi lao động xuất khẩu tại Đông Đức cũ. Vì hắn
là lao động tiên tiến nên được phép lựa chọn và hắn đã chọn việc đi học. Hắn
bảo: Lao động thì ở đâu mà chẳng lao động, còn đi học mà vẫn được hưởng lương
thì tội gì không đi học! Thế là hắn vui vẻ nhận quyết định đi học. Có người bảo
hắn dại thì hắn chỉ ngây cái mặt ra rồi thả xuống một câu: “Ở đời biết ai dại, ai
khôn!” Nói xong nó quay đít đi như đang bước “một, hai” một cách tự hào…Những
năm học ở trường Bổ túc văn hoá cán bộ tập trung, hắn là học viên trẻ nhất
trường và cũng học giỏi nhất trường. Thấy vậy, mấy người cùng lớp và giáo viên
trong trường cứ động viên hắn học xong thì đi thi vào Đại học. Về nhà được ba
mẹ đồng ý nên hắn cũng như được tiếp thêm nghị lực.
Nghe hắn trình bày
nguyện vọng, ông giám đốc cơ quan hắn cũng đồng ý ký giấy cho hắn đi dự thi. Thế
là hắn yên tâm ôn luyện sau khi cầm chắc tấm bằng tốt nghiệp cấp III Bổ túc văn
hóa vào loại giỏi, cũng 36 điểm với bốn môn thi. Hắn khấp khởi chắc mẩm phen
này không thể nào “nhuận” được nữa…
Cuộc sống đầy rẫy những
bất ngờ và luôn ẩn nấp ở đâu đó chỉ chờ những ai hí hởn và lao ra vồ lấy. Lần đầu
tiên sau bao nhiêu cố gắng, hắn mới biết thế nào là điểm 2, điểm 3. Bởi cái
chương tình hắn học chỉ là phương cách để hợp thức hoá một loại bằng cấp mà
thôi. Khi ra đấu trường thi cử tự do thì Tích phân, Vi phân đã ngáng chân hắn
ngã đánh oạch một cái trước bậc thềm Đại học. Vậy mà hắn chỉ cười và thộn mặt
buông một câu lỏng lẻo: “Thất bại là mẹ của thành công!”...
***
(...Chí Ngây, mày còn
nhớ câu đó chứ! Sao mà bây giờ mày lại chóng quên đến thế. Hôm vừa rồi tao ghé
nhà mày chơi, vợ mày có khoe cái truyện ngắn mày viết cho cái báo gì đó ở trong
Sài Gòn từ hồi nào đến giờ họ đã đăng rồi đó. Nghe vợ mày nói hình như còn được
giải của báo cho những tác giả trẻ và đã gửi báo biếu đến tận nhà mày rồi. Còn
tiền nhuận bút và tiền giải thưởng tao không biết được bao nhiêu, nhưng vợ mày
đâu có đi nhận được. Chả lẽ mày đã từ bỏ không thèm đọc cả báo nữa! Hay là mày
không chịu biết! Tao đang tức điên lên đây. Nếu hôm nay, việc làm của tao là vô
ích thì tao vẫn làm, không phải là cho mày nữa, mà là cho vợ con mày. Và cũng
là để tao hy vọng...)
Hy vọng mong manh, nhưng
dẫu sao vẫn cũng là hy vọng...
***
Thi rớt Đại học và nếm
mùi thi cử, hắn trở về làm việc và học hành có vẻ quy mô hơn. Nhờ có thẻ mượn, hắn
đến Thư viện Tỉnh mượn các loại sách giáo khoa về nghiên cứu. Nào là tú tài A, tú
tài B, Toán 11, Toán 12, hoá hữu cơ, hoá vô cơ...Vừa đi làm, vừa học. Phần nào
hắn không hiểu thì hắn đi hỏi. Hắn bảo, người đời chỉ ghét những ai dấu dốt chứ
chẳng ai ghét người ham học hỏi. Nhưng...
Lần này thì do nhu cầu
của cơ quan nên hắn không được đi dự thi nữa, vì cơ quan năm đó không có chỉ
tiêu kinh phí đào tạo! Phần khác do hắn có tay nghề vững nên tổ chức quyết định
điều hắn lên bộ phận KCS để làm công tác kiểm tra chất lượng. Tuy được điều lên
làm gián tiếp như là mơ ước của bao nhiêu người thời đó nhưng hắn vẫn cứ hậm
hực trong lòng.
Rồi thời gian trôi đi
trong những biến cố khác. Em trai hắn đi bộ đội hy sinh ở biên giới. Ba hắn đau
buồn lâm bạo bệnh rồi cũng mất. Mẹ hắn nghỉ hưu. Và hắn trở thành trụ cột của
gia đình. Hồi này trông hắn già đi như một người nào khác…
Sau một lần bão lụt xảy
ra, tôi tới nhà hắn, đúng ra lúc đó cái nhà hắn chỉ còn trơ lại mấy cái cột kèo
như nhũng cánh tay chới với giơ lên trời, còn mấy tấm tôn trên mái đã bay vèo
đi đâu mất. Nhìn khuôn mặt thất thần của hắn, tôi cũng chẳng thốt lên được một
lời nào để mà an ủi hắn.
Tôi bảo hắn đi mua mấy
cuộn giấy dầu về để lợp lại nhà nhưng hắn buồn bã nói với tôi:
- Tao vừa đấm thằng cha
trưởng phòng tổ chức!
- Mày điên sao hở Chí? –
Tôi ngạc nhiên và hỏi như quát vào mặt hắn.
- Mày thấy đấy, nhà tao
tao không cứu, lại chạy đi tới cơ quan để cứu tàu, bốn chiếc vừa hạ thuỷ chưa
nghiệm thu mà chỉ có mỗi một người bảo vệ, tao không tới thì trôi mẹ nó hết
rồi. Hàng đống của chứ phải ít đâu. Mà cũng một phần tại tao cơ, neo được ba
chiếc rồi, còn chiếc thứ tư mệt quá, luống cuống thế nào chân vịt nó quấn xừ
vào dây neo của chiếc trước. Tao cũng đã nhận lỗi trước lãnh đạo và hứa chờ nước
rút tao sẽ khắc phục hậu quả. Thế mà thằng cha trưởng phòng tổ chức nó cứ chụp
mũ tao là phá hoại tài sản Nhà nước, vì không có bằng lái tàu mà dám nổ máy để
chạy tàu và đây là hành động cố ý. Điên tiết, tao tương vào mồm nó mấy đấm!
Nghe hắn kể một thôi, tôi
ngẩn người ra và nói:
- Đúng là vì bão lụt nên
mày bị“ẩm”mất rồi. Không có bằng thì nhịn đi một tý không được à. Thôi chuyện
qua rồi, đi mua giấy dầu về sửa nhà đi!
Tôi nói xong, hắn vẫn
ngồi ngây ra như để nhấm nháp nỗi buồn, rồi chợt đôi mắt hắn mờ đi và nói:
-Tao không còn tiền, kỳ
lương thì chưa tới, còn xin tạm ứng có lẽ là không được!
Thế là tôi phải chạy đi
tìm bạn bè để mượn tiền mua giấy dầu cho hắn lợp lại mái nhà.
Mọi biến cố rồi cũng
chóng qua như nó đến nhưng hậu quả thì con người luôn phải gánh chịu. Và thế là
hắn bị buộc thôi việc sau biến cố đó. Ân huệ cuối cùng mà ông giám đốc giành
cho hắn là được đi tìm cơ quan khác, nếu họ tiếp nhận thì cho chuyển công tác.
Mấy tháng trời lặn lội
gõ cửa các nơi, cuối cùng nhờ mấy người quen hồi đi học Bổ túc, hắn được nhận
vào làm trong một cơ quan Xuất nhập khẩu mới thành lập. Quả là may mắn! Từ đó
cuộc sống của gia đình hắn bắt đầu phần nào được cải thiện. Một thời gian sau
hắn cũng sửa lại được ngôi nhà khá khang trang, nguyện vọng được đi học của hắn
cũng được đáp ứng sau mấy năm học Đại học tại chức Kinh tế kế hoạch. Mấy đứa em
hắn cũng được hắn lo chu toàn từ học hành đến lập gia thất. Và hắn cũng lấy vợ,
một phụ nữ hiền lành làm văn thư ở cơ quan hắn...
***
(...Chí à! Năm học vừa
rồi thằng cu Banh của mày được danh hiệu là học sinh xuất sắc. Hôm nhận phần
thưởng là một bộ quần áo, nó mặc quần áo mới và nó ước gì có ba để chở nó đi
chơi công viên để chụp ảnh. Nghe nó nói mà vợ mày ngồi ứa nước mắt. Còn tao thì
điên tiết lên vì mày.
Tao biết, đã lâu rồi mày
không lao động chân tay, chắc chắn một công việc nào đó hiện nay không thể
thích hợp với đôi bàn tay đã quen dần với việc cầm bút của mày. Nhưng dù sao
tao cũng hy vọng...)
***
Bẵng đi một thời gian
dài khi đất nước bước vào giai đoạn mới, vì chia tỉnh nên tôi phải về tỉnh mới để
công tác và cũng ít gặp hắn, chỉ biết tin hắn qua một số người quen nói lại. Nghe
đâu, hắn tiếp tục đi học thêm một lớp Đại học Pháp lý tại chức nữa và sau đó
chuyển sang một cơ quan thuế. Còn vợ hắn đã nghỉ việc theo chế độ 176 và ở nhà
nội trợ. Tôi và bạn bè cứ tấm tắc khen hắn là một thằng có chí, biết vượt qua
mọi hoàn cảnh để tự vươn lên...đang mừng cho hắn thì...
Nhân một chuyến đi công
tác, tôi ghé lại thăm gia đình hắn. Vợ hắn nhìn tôi một cách buồn bã, nước mắt
rưng rưng kể lại:
- Lấy nhau từng ấy năm
trời mà em không tài nào hiểu được anh ấy. Hồi anh ấy học xong lớp Pháp lý, rồi
chuyển sang cơ quan thuế, thấy anh ấy lầm lỳ hẳn, chẳng bao giờ nói chuyện với
em về công việc của anh ấy. Năm ngoái, trong một lần cãi nhau với ông Chi cục
phó về thủ tục giải quyết một lô hàng hoá trong một vụ buôn lậu, bởi ông ta ỷ
quyền lãnh đạo bắt anh ấy làm trái luật, thế là anh ấy đã đánh ông ta tím cả
một bên mắt rồi bỏ về. Vài hôm sau anh ấy bán luôn chiếc xe máy của gia đình, đưa
cho em một nửa tiền rồi nói đi thăm bạn ít ngày. Vậy mãi đến hôm nay anh ấy vẫn
chưa về!
Nhìn khuôn mặt nhăn nhúm
của vợ hắn nhoà đi trong những giọt nước mắt, tôi cầm lòng không đậu. Tự nhiên
lúc này một nỗi giận vô cớ từ đâu tràn về ngập trong lòng tôi, làm tôi chơi vơi
như là đang rơi trong một miền nào đó. Im lặng một hồi lâu, tôi nghẹn ngào hỏi:
- Thế em có biết anh ấy
đi thăm ai ở đâu không?
- Em chỉ nghe mấy người
bạn nói là anh ấy đi Tây Nguyên!
***
(...Chí ạ!Tao thề với
mày rằng, tao nói không sai là mày đang tìm cách đi phát rẫy trồng cà phê là
đúng một trăm phần trăm. Không có lý gì để mày phải bỏ đi hơn cả năm trời như
vậy. Tao biết, với một thằng như mày thì dám làm tất cả mọi điều như vậy lắm, chỉ
trừ những việc mày cho là bon chen xấu xa là mày không làm thôi. Mày muốn làm
cái gì thì làm, nhưng tao chỉ mong có một điều là mày phải biết các cụ ngày xưa
đã nói: “Thiên thời, địa lợi, nhân hoà!” Và cả ba điều ấy đều có ý nghĩa như
nhau cả, thiếu đi một cái là không bao giờ có thể thành công được. Mày có biết
hiện nay giá cà phê đang bị hạ một cách thảm hại không? Hay là mày biết mà
không thèm để ý để rồi tự hành xác mày, hoặc là mày lại một lần nữa đem cuộc
sống của mày ra để đánh đổi thêm một lần. Tao nói thật với mày nhé, ở cái tuổi
của tụi mình bây giờ không cho phép thử nghiệm thêm một lần nào nữa đâu Chí ạ!
Và cuối cùng là tao hỵ
vọng, hy vọng là mày phải ngộ ra một điều: Sự tự do không phải là cứ chui vào
trong rừng sâu hay là ra ngoài hải đảo mới tìm thấy được. Mà sự tự do nằm ở
ngay trong năng lực và sở trường của mỗi con người, tức là nằm ngay trong cái
thằng Ngây của mày đấy Chí ạ! Hãy bằng lòng với cái mày đang có đi cái đã, việc
gì phải dấn thân thêm một lần như thế. Tới đây tao hy vọng mày sẽ đọc được
những dòng chữ này, bởi lẽ dù gì thì mày cũng khó bỏ được thói quen đọc sách
báo. Hy vọng của tao dẫu rất mong manh, nhưng tao vẫn luôn hy vọng, bởi vì tao
cho rằng, tao đang làm một công việc có ích cho bạn tao và cho cả vợ con nó...)
***
...Tôi viết câu chuyện
này ra đây không phải hy vọng về một điều gì đó to tát như là để lay chuyển suy
nghĩ của một con người, nhưng tôi phải viết, viết để mà hy vọng...Vì chỉ có
cách này mới mong chuyển được đến bạn tôi những lời nói chân thành của một
người bạn thân chí cốt.
Hy vọng mong manh, nhưng
dù sao cũng là hy vọng...
Từ cái hồi bạn tôi đi
cứu tàu khi bão lụt rồi xảy ra cái sự cố đánh Trưởng Phòng tổ chức buộc phải
thuyên chuyển công tác, cho đến sau này là đánh ông Chi cục phó cơ quan Thuế
bởi sự lộng quyền của ông ta, thì mọi người đều cho bạn tôi là kẻ đánh lãnh đạo
có hệ thống, đó là một thái độ cực đoan và hành động của kẻ mất trí.
Nhưng như ở trên tôi đã
nói: Cuộc sống đầy rẫy những bất ngờ và luôn ẩn nấp ở đâu đó chỉ chờ những ai
hí hởn là lao ra vồ lấy. Và hôm nay chính tôi lại là nạn nhân của những bất ngờ
ấy.
Ngày hôm trước, khi đang
ngồi viết lách nhì nhằng thì tôi nhận được một gói bưu phẩm. Mở gói bưu phẩm ra
trong đó chỉ có một gói cà phê loại 1kg mang nhãn hiệu “Chí Trung”. Đây là một
thương hiệu cà phê đang được thị trường ưa chuộng và quảng cáo ì xèo trên tivi
hàng ngày. Tôi xăm xoi hàng tiếng đồng hồ mà không biết gì hơn ngoài thông tin
dán bên ngoài gói bưu phẩm mang dòng chữ: “Công ty TNHH chế biến nông thổ sản
Chí Trung”. Địa chỉ...Thị xã Buôn Mê Thuột. Tôi cứ nghĩ đây lại là một trò
quảng cáo mới của công ty này nên không tiếp tục tìm hiểu kỹ, còn cái thông
điệp “Khơi nguồn sáng tạo” ghi trên đó có làm tôi thán phục một chút cho người
nghĩ ra câu ấy.
Nhưng rồi sáng hôm sau, khi
tôi bắt đầu cầm bút viết thì lại nhớ tới hắn. Vội vã tìm số điện thoại điện cho
một người bạn ở Tây Nguyên, tôi được biết: Cái công ty TNHH chế biến nông thổ
sản Chí Trung ấy chính là của hắn và người bạn cùng nhau thành lập từ lâu nay. Thấy
cà phê hạt “rớt” giá, hai người đã hè nhau tổ chức Công ty chế biến này để cùng
nhau kinh doanh cà phê trong thời kỳ mới.
Thì ra sau khi đánh ông
Chi cục phó xong, hắn nghỉ việc Nhà nước, nhận chế độ “một cục” rồi ra đi mà
không cho ai biết. Và có nghĩa là một lần nữa hắn lại vượt qua được “bão lụt” của
cuộc sống.
Nhưng dù sao thì tôi
cũng phải viết ra đây để mà hy vọng...
Vào thu 8/2004
Lãng Hiển Xuân
Đăng ký:
Nhận xét (Atom)